Belemmerende overtuigingen: waarom ze je tegenhouden en hoe je ze kunt doorbreken

Als je op internet zoekt naar belemmerende overtuigingen, kom je al snel dezelfde uitleg tegen. Ze ontstaan door ervaringen uit je verleden, je opvoeding en de omgeving waarin je bent opgegroeid. Ze beïnvloeden hoe je naar jezelf kijkt en door ze bewust te worden, kun je ze veranderen.

Daar zit veel waardevols in, alleen blijft er voor mij een veel interessantere vraag over: wat als je allang weet dat een overtuiging niet klopt en je er toch jarenlang naar blijft leven? Dat is namelijk precies wat mij is overkomen.

Ik wist dat het een overtuiging was en toch voelde het als een feit

Bijna tien jaar lang wilde ik een boek schrijven. De kennis had ik, ideeën genoeg en ik hielp zelfs andere mensen met schrijven. Toch bleef mijn eigen boek liggen, omdat ik dyslectisch ben en ervan overtuigd was dat iemand met dyslexie geen heel boek kon schrijven en afmaken.

Door alle trainingen en coaching die ik zelf had gevolgd, wist ik rationeel natuurlijk best dat dit een belemmerende overtuiging was. Alleen voelde het voor mij niet als een gedachte die ik eenvoudig kon veranderen, want iedere keer wanneer ik probeerde een boek te schrijven, leek mijn eigen ervaring juist te bevestigen dat ik gelijk had.

Een artikel of een kort stuk schrijven lukte me prima. Bij een heel boek werd het anders. Welke informatie moest erin? Wat moest eruit? Ging ik niet veel te lang door op een onderwerp? Klopte de grote lijn nog wel? Zodra er tientallen stukken tekst bij elkaar kwamen, raakte ik het overzicht kwijt en dacht ik weer: zie je wel, dit komt door mijn dyslexie, daarom kan ik dit niet.

En als je iets vaak genoeg op die manier ervaart, kan een overtuiging die je rationeel allang als beperkend hebt herkend, toch gewoon als een feit blijven voelen. Bij mij duurde het een tijd voordat ik ontdekte dat er bovendien nog iets anders onder zat.

Soms zit onder een belemmerende overtuiging nog een andere overtuiging

Ik dacht namelijk dat een echte auteur zijn boek zelf moest kunnen schrijven, structureren en corrigeren. Zodra ik iemand anders nodig had om mijn teksten na te kijken, kon dat iets ouds in mij raken wat veel verder terugging dan het schrijven van een boek. Dan kwam dat gevoel weer naar boven van: straks zien ze dat ik dom ben.

Het gekke is dat ik rationeel wist dat ik niet dom was. Ik wist wat ik kon, kende mijn kwaliteiten en wist ook dat ik juist heel goed ben in anders naar dingen kijken. Alleen kan oud zeer zich soms weinig aantrekken van wat je rationeel allemaal weet. Een correctie op mijn tekst kon me terugbrengen naar dat oude gevoel en precies dát gevoel wilde ik vermijden.

Dus probeerde ik het zelf te doen. Achteraf zie ik dat daar zelfs een soort compensatie in zat: als ik kon bewijzen dat ik dit allemaal zelf kon, bewees ik tegelijkertijd aan mezelf dat ik niet dom was. Alleen hield juist die overtuiging mij vast, want ik verwachtte iets van mezelf wat helemaal niet nodig was om een goede auteur te kunnen zijn.

Dat is voor mij een belangrijke reden waarom belemmerende overtuigingen zo hardnekkig kunnen zijn. De overtuiging die je bewust kunt benoemen, hoeft namelijk niet de overtuiging te zijn die uiteindelijk de meeste invloed heeft. Onder "ik kan dit niet" kan bijvoorbeeld "ik ben niet goed genoeg", "ik hoor hier niet" of "als ik hulp nodig heb, zegt dat iets over mij" liggen. Je kunt dus heel goed weten dat een gedachte niet klopt en tegelijkertijd blijven handelen alsof hij waar is.

Van 'ik kan geen boek schrijven' naar 'ik ben auteur'

De verandering kwam voor mij toen ik zag wat Wayne Dyer had gedaan. Hij had een cover van een boek laten maken en deed alsof het boek dat hij wilde schrijven al bestond. Ik kende vanuit het gedachtegoed van onder anderen Joseph Murphy het principe van living from the end in mind al en werkte daar ook mee in mijn ochtendrituelen, alleen had ik op de een of andere manier nooit de verbinding gelegd met het schrijven van mijn eigen boek.

Toen ik dat voorbeeld van Wayne Dyer zag, dacht ik: wacht even, natuurlijk, zo kan ik het ook doen. Ik besloot niet langer te vertrekken vanuit de vraag of ik ooit in staat zou zijn een boek te schrijven, maar vanuit de identiteit van iemand die het al had gedaan. Ik begon tegen mezelf te zeggen: ik ben auteur. Het boek is er al, alleen moet ik het in deze realiteit nog schrijven.

Voor mij was dat een Identity Shift, maar het belangrijke is dat ik daarna ook anders ging handelen. Ik keek opnieuw naar het probleem waar ik al die jaren tegenaan was gelopen en kwam tot een veel simpelere conclusie: mijn taak was om mijn kennis, ideeën en ervaringen op papier te krijgen. Waarom had ik daar eigenlijk van gemaakt dat ik vervolgens ook ieder detail zelf moest redigeren en voortdurend het totale manuscript moest kunnen overzien?

Een auteur hoeft helemaal niet alles zelf te doen. Dus maakte ik een plan waarin ik ging doen waar ik goed in was en iemand anders inschakelde voor het deel waar ik hulp bij nodig had.

Een andere overtuiging maakte andere keuzes mogelijk

We maakten samen een eenvoudig systeem. Ik had een outline met acht onderdelen en in de eerste week schreef ik het eerste deel. Terwijl mijn VA dat de week daarna redigeerde, ging ik alweer verder met het volgende onderdeel. Zo werkten we week na week door het boek heen: ik schreef, zij redigeerde en ondertussen bleef ik verdergaan met het volgende hoofdstuk.

Binnen twee maanden was het hele boek geschreven en geredigeerd. Daarna ben ik gaan uitzoeken hoe ik het zelf kon publiceren en ongeveer een maand later kwam het moment waarop ik het fysieke exemplaar daadwerkelijk in mijn handen had.

Ik weet nog hoe bijzonder dat voelde. Na al die jaren waarin ik tegen mezelf had gezegd dat ik dit waarschijnlijk niet kon, lag het daar gewoon. Mijn boek. Op dat moment dacht ik helemaal niet als eerste aan hoeveel exemplaren ik ermee zou verkopen of wat het commercieel zou kunnen opleveren. Ik keek naar dat boek en dacht vooral: zie je wel, je kunt het wél.

En bijna meteen kwam daar voor mij een veel grotere vraag achteraan: als dit mogelijk is, wat is er dan nog meer mogelijk?

Dat moment heeft me iets geleerd wat ik nooit meer ben vergeten: ervaren is weten op een ander niveau dan iets alleen rationeel begrijpen. Dat zie je ook terug in het werk van psycholoog Albert Bandura over self-efficacy.¹ Onze overtuiging over wat we zelf aankunnen wordt onder andere beïnvloed door eerdere ervaringen en door wat we anderen zien doen. Een daadwerkelijke succeservaring kan daardoor veranderen wat iemand daarna voor zichzelf mogelijk acht.

Soms moet je eerst zien dat iets mogelijk is

Een bekend voorbeeld dat mij hierbij altijd aanspreekt, is de four-minute mile. Op 6 mei 1954 liep Roger Bannister als eerste officieel een mijl in minder dan vier minuten, een grens die lange tijd als bijna onneembaar werd beschouwd. Slechts 46 dagen later liep John Landy zelfs 3:57,9.²

Daarmee kunnen we natuurlijk niet zeggen dat Landy sneller liep doordat Bannister simpelweg zijn overtuiging had veranderd. Zo eenvoudig is het niet. Wat het voorbeeld wel mooi laat zien, is dat het zien van iemand die een grens doorbreekt invloed kan hebben op ons beeld van wat mogelijk is.

Voor mij vervulde Wayne Dyer op dat moment zo'n functie. Ik zag iemand iets doen waardoor ik ineens een toepassing zag van een principe dat ik eigenlijk al kende. Toen ik later mijn eigen boek in mijn handen had, had ik vervolgens mijn eigen bewijs gecreëerd.

Een nieuwe identiteit moet je ook leren leven

Daarom geloof ik niet dat je een belemmerende overtuiging doorbreekt door alleen een positieve zin tegenover een negatieve gedachte te zetten. Je kunt iedere ochtend tegen jezelf zeggen dat je iets kunt, maar uiteindelijk moet je ook ervaringen gaan creëren die bij die nieuwe overtuiging en identiteit passen.

Dat hoeft niet te betekenen dat je onmiddellijk een enorme sprong maakt. In mijn coaching werk ik daarom met wat ik veilige expansie noem: je beweegt steeds een stukje in de richting van wie je wilt zijn en neemt je gedrag, omgeving en ervaringen daarin mee. Op die manier krijgt een nieuwe identiteit de kans om iets te worden wat je daadwerkelijk gaat ervaren in plaats van iets wat je alleen tegen jezelf zegt.

Voor mij betekende dat ook dat ik iets moest toelaten wat ik daarvoor eigenlijk probeerde te vermijden: hulp. Ik moest accepteren dat iemand anders iets kon toevoegen wat ik zelf niet hoefde te kunnen, zonder dat dit iets zei over mijn intelligentie of mijn waarde. Toen ik dat eenmaal toeliet, veranderde niet alleen de manier waarop ik naar het schrijven van een boek keek, maar ook de keuzes die ik kon maken.

Welke belemmerende overtuiging voelt voor jou als een feit?

Dat is misschien wel de interessantste vraag die je jezelf na het lezen van dit artikel kunt stellen. Niet alleen: welke belemmerende overtuiging heb ik? Kijk eens naar iets wat je al heel lang over jezelf zegt en waarvan je eigenlijk nauwelijks meer onderzoekt of het waar is. Misschien zeg je dat iets niets voor jou is, dat je nu eenmaal zo bent, dat je iets niet kunt of dat je er gewoon niet goed genoeg voor bent.

Wat gebeurt er als je daar vandaag niet automatisch vanuit handelt, maar jezelf afvraagt: wat als dit geen feit is, maar iets wat ik ben gaan geloven?

Je hoeft dan nog niet te weten hoe je alles gaat veranderen. Je kunt wel kiezen om opnieuw te onderzoeken wat er mogelijk wordt wanneer je anders naar jezelf en naar die overtuiging kijkt. Want als je anders kijkt, kun je ook anders kiezen en vanuit die keuze andere ervaringen gaan creëren.

Merk je bij jezelf vooral dat je eigenlijk allang weet wat je moet doen, maar het toch steeds niet doet, dan raakt dat aan een ander mechanisme. Daar ga ik in Waar moet je beginnen als je weet dat er iets moet veranderen? verder op in.

Loslaten begint soms met kiezen voor jezelf

Het boek dat uiteindelijk uit mijn eigen strijd met deze overtuiging ontstond, heet Pluk de Dag! – De Kracht van Loslaten. Als ik één principe uit dat boek zou moeten kiezen dat hier direct op aansluit, dan is het kiezen voor jezelf.

In het boek noem ik dat ook positief egoïsme. Denk aan wat er in een vliegtuig wordt gezegd wanneer de zuurstofmaskers naar beneden komen: eerst zet je het masker bij jezelf op en daarna help je degene naast je. Voor jezelf kiezen betekent voor mij op dezelfde manier dat je teruggaat naar de vraag wat voor jou belangrijk is, waar jij naar verlangt en welke keuzes je dichter bij jezelf brengen.

En daar hoort nog iets bij wat voor mij in de loop der jaren steeds belangrijker is geworden: loslaten is ook toelaten. Soms betekent loslaten dat je hulp toelaat, begeleiding zoekt, nieuwe vaardigheden leert, jezelf in een andere omgeving plaatst of eindelijk gehoor geeft aan iets waarvan je diep van binnen al langer weet dat je het wilt.

In Pluk de Dag! neem ik je aan de hand van acht principes verder mee in dat proces, zodat je kunt onderzoeken wat je vasthoudt en wat je mag loslaten om dichter bij jezelf te komen.

Wanneer je tijdens dat proces merkt dat je precies begrijpt wat er gebeurt, maar dat je begeleiding nodig hebt om daadwerkelijk een volgende stap te zetten, dan kan juist het zoeken van mentorship, coaching of een omgeving met gelijkgestemden onderdeel zijn van die keuze voor jezelf.

Plan een gesprek

Bronnen & onderzoek

1. American Psychological Association. Self-efficacy: The theory at the heart of human agency. apa.org

2. World Athletics. 50 years on, John Landy reflects. worldathletics.org